Toekomst van de universiteit
De elite als superwetenschapper
Aan de basis van de visie op de universiteit in Europa ligt een eenheid van onderzoek en onderwijs (“the idea of the university” genoemd door Karl Jaspers). Dit komt voort uit het ‘Bildungsideal’ van Wilhelm von Humboldt. ‘Bildung’ bij Humboldt is “de brede intellectuele vorming, die niet alleen kennis omvat, maar ook het vermogen tot oordelen en handelen.” (Leezenberg & de Vries 242). Academische vrijheid – “right of scholars to pursue research, to teach, and to publish without control or restraint from the institutions that employ them.” – staat centraal (ook voor studenten).
In Europa was er altijd een aristocratische visie op de universiteit, die langzaam af leek te nemen. Selectie is iets dat voortkomt uit deze kijk op universiteiten: de universiteit kiest bepaalde studenten uit die kansen krijgen. Verschillende grote namen zoals Max Weber, Martin Heidegger en, de eerder genoemde, Jaspers waren aanhanger van de selecterende functie van de universiteit. Jaspers op pagina 59 van zijn The Idea of the University:
“the people who attend the university are an average group of people who have been able to acquire the necessary preparation. The weeding-out process is therefore up to the university.”
Minister Ronald Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft zich negatief uitgelaten over het huidige binaire stelsel in zijn rede aan de Universiteit van Twente bij aanvang van academisch jaar 2009-2010. Robin Gerrits voor de Volkskrant:
“Het huidige, zogenoemde binaire stelsel, gebaseerd op de tweedeling tussen hoger beroepsonderwijs (hbo, hogescholen) en wetenschappelijk onderwijs (wo, de universiteiten), barst uit zijn voegen. […] Plasterk schetste als voorbeeld van hoe het anders kan het hoger onderwijs in Californië: tweejarige community colleges, die voor velen een beroepsopleiding zijn en voor sommigen een opstap naar hoger onderwijs, dan de vierjarige colleges die opleiden tot een brede bachelor, dan de universities met de nadruk op onderwijs en toegepast onderzoek, en tot slot de research university, de wetenschappelijke top, waar studenten ook kunnen promoveren.”
Een opleiding tot superwetenschapper, noemt verslaggever Ron Fresen het in het NOS journaal van 31 augustus 2009. “De universiteit en het hbo lijken nu te veel op elkaar en enorme aantallen studenten worden in twee stromingen geperst, zegt minister Plasterk.” Plasterk: “We hebben in het huidige stelsel eigenlijk maar twee mogelijkheden […] en daardoor worden de talenten van studenten, denk ik, onvoldoende benut. Voor de een is het te zwaar, voor de ander te licht. […] Ik denk dat we in een nieuw stelsel betere kwaliteit kunnen bieden en het beste uit de studenten kunnen halen.” Hoe? “Door voor iedere student te kijken ‘wat is voor jou nou de beste opleiding?’.”
Gerard Oosterwijk (Landelijke Studenten Vakbond), weet nog niet wat hij moet denken van Plasterks plannen.
“Als het betekent dat studenten erop vooruitgaan – meer keuze, meer mogelijkheden om door te stromen – dan vinden we het interessant. Als straks een deel van de studenten kortere opleiding moet gaan volgen, omdat het nieuwe stelsel dat inhoudt, dan zijn we er tegen.”
De universiteiten, die nu wel wat zien in het plan van Plasterk, waren voorheen tegen een nieuw stelsel. Zij waren bang kwaliteit in te leveren door fusie met het hbo. Sijbolt Noorda (Vereniging van Universiteiten): “Het voordeel van vier stroming is namelijk dat je maatwerk kunt bieden.” Zo is er volgens hem meer kans op studiesucces.
Plasterk heeft een team opgezet dat gaat nadenken over een nieuw onderwijsstelsel. Dat onderzoek moet binnen een half jaar zijn afgerond. De grootste vraag die dit oproept is natuurlijk hoe het stelsel eruit gaat zien. Wordt het een kopie van het Amerikaanse model of een heel nieuw systeem?
Het lijkt er in ieder geval op dat de universiteit in de toekomst weer de prestige terug gaat krijgen die ze momenteel niet meer heeft. De universiteit wordt weer een plek voor het opleiden van echte wetenschappers. Selectie vindt dan per stadium plaats, maar dat doet er niets aan af dat het aloude idee van de universiteit als broedplaats voor wetenschappers weer lijkt terug komen. De universiteit ontvangt de (door de universiteit zelf) geselecteerde gelukkigen die verkozen zijn omdat ze voldoen aan de doelstelling van de universiteit.
Ook bestaat het gevaar dat alleen een selecte groep zich kan veroorloven toe te treden tot de universiteit. Mocht het stadiumplan overgenomen worden, dan moet een student veel niveaus door voordat hij/zij kan bereiken wat hij/zij wenst. Dit duurt dus langer en gaat hoogstwaarschijnlijk meer geld kosten dan het onderwijs studenten nu al kost. Dit roept de vraag op of Plasterk en gelijkgestemden zichzelf niet in de vingers snijden. Geld moet geen issue worden met betrekking tot het worden van wetenschapper. Wordt de universiteit echt weer een plaats waar alleen de elite toe kan treden? Ik hoop het niet, maar wanneer dit inderdaad het geval is, dan wordt de academische vrijheid naar mijn idee vertrapt. Door deze vroege selectie is het mogelijk dat veel studenten afgeraden wordt of zelf de moed verliezen om door te gaan. Als je hier de financiële kwestie bijneemt, dan zal alleen de rijke student – die ook meer vrije tijd heeft – doorstromen. Het begrip ‘Bildung’ heeft dan ook niets meer me de universiteit te maken; dat begrip draait om zelfontplooiing en de vrijheid om te kiezen waar je je vaardigheden voor gebruikt. Het lijkt er bij een nieuw stelsel op dat deze kansen van studenten afnemen. Een slechte zaak.
gabriellevandenbovenkamp 4:11 pm on September 18, 2009 Permalink | Log in to Reply
“Het lijkt er in ieder geval op dat de universiteit in de toekomst weer de prestige terug gaat krijgen die ze momenteel niet meer heeft. De universiteit wordt weer een plek voor het opleiden van echte wetenschappers.”
Misschien niet meer de traditionele prestige, volgens het idee van eenheid van onderzoek/onderwijs, omdat docenten ook volgens het Amerikaanse model steeds meer begeleiders worden en daardoor de studenten steeds minder zelfstandigheid krijgen? Het lijkt me verder ook wel dat je wel echt moet willen studeren wil je in dat nieuwe stelsel vooruit komen..
kallenbach 2:27 pm on September 20, 2009 Permalink | Log in to Reply
Waar Gabrielle het over heeft werd ook besproken in het werk/hoorcollege. Het gaat er tegenwoordig waarschijnlijk meer om dat studenten zichzelf een kans bieden tot onderwijs, door er zelf voor te zorgen dat hij/zij bij de ‘les’ blijft. De student zet dus zelf een selectieproces in gang.
Echter is dit wel een lastig punt, want zo blijven we hangen in de regelgeving die de universiteit oplegt. Die Heidegger als academische vrijheid voorschotelt. Namelijk de vrijheid van de student om er voor te kiezen zichzelf bepaalde wetten voor te schrijven die deelname aan de universiteit mogelijk maken.
We moeten kritisch blijven zoals Plasterk, om er voor te zorgen dat studenten niet slechts worden opgeleid om in het gareel van de universiteit te kunnen blijven. Studenten moeten zich meer kunnen laten leiden door een roeping die minder regelgeving vereist.
elinevanuden 9:47 pm on October 22, 2009 Permalink | Log in to Reply
Ik ben het eigenlijk eens met Thijs. Ik vind overigens dat de academische vrijheid al voldoende wordt ingeperkt. Studenten krijgen 4 jaar studiefinanciering; niet echt handig als je hoge ambities hebt, laat staan als de studiefinanciering helemaal wordt afgeschaft.
Het beschreven selectieproces van Kallenbach (ik gebruik maar even je nickname) is zeker waar maar dit kan alleen in combinatie met voldoende motivatie als de studie bevalt.
Daarom is het ook goed dat Plasterk spreekt over intensieve begeleiding van de studiekeuze zodat je niet zomaar voor een studie kiest die niet bij je past (op 17 jarige leeftijd als je geen idee hebt van de omvang van opleidingsaanbod). Goede voorlichting aan scholieren lijkt mij zeker een oplossing en zal uiteindelijk minder kosten dan (weer) een hervorming van het onderwijssysteem.