Van aap tot mens

“I received two hits. One was in the cheek — that was superficial. But it left behind a large hairless red scar which earned me the name Red Peter (…) this is only by the way. The second shot hit me below the hip. It was serious. It’s the reason that today I still limp a little. Recently I read in an article (…) that my ape nature is not yet entirely repressed. The proof is that when visitors come I take pleasure in pulling off my trousers to show the entry wound caused by this shot.”
(Franz Kafka A Report for An Academy)

In het college hebben wij al gedeeltelijk over de betekenis van de schotwond van de aap in de tekst van Kafka gesproken. Wij hebben het echter alleen over de wond in het achterste van de aap gehad en dus hebben wij ook alleen maar het achterste deel van dit citaat behandeld. Ik wil het echter over de relatie tussen de twee schotwonden hebben en de betekenis van deze relatie bespreken. Voordat de aap in zijn kont werd geschoten, werd hij namelijk eerst in zijn wang geschoten. Tussen de wond in zijn gezicht en de wond in zijn kont zit volgens mij een belangrijke spanning.

De aap beschrijft dat hij de wond in zijn wang als licht heeft ervaren. Het enige wat er nog van deze wond te zien is, is het grote rode litteken op zijn gezicht. Het lijkt mij, dat de aap de wond en het litteken op zijn wang eigenlijk als veel moeilijker had moeten ervaren, aangezien het litteken voor iedereen meteen zichtbaar is en hem van andere “gewone” apen (en ook mensen) onderscheid. Over dit litteken wordt echter in de loop van de tekst niet meer gesproken en deze informatie wordt ook alleen maar “by the way” genoemd. De wond in in zijn heup is echter niet voor iedereen meteen zichtbaar omdat hij kleding draagt. De aap heeft er wel heel veel last van gehad en heeft er eigenlijk nog steeds last van, aangezien hij moeite heeft met lopen. Voor het feit dat hij een beetje moeilijk loopt zou in principe ook een andere reden te vinden kunnen zijn, want deze problemen hoeven niet noodzakelijk in verband te staan met een schotwond. De aap beschrijft in zijn brief zijn ervaringen tijdens zijn studie van de discipline “mens”, om deze reden kan men de spanning tussen de twee wonden ook zien als symbool voor bepaalde spanningen binnen het idee van de universiteit als institutie.
Weber heeft het in zijn tekst “Wissenschaft als Beruf” onder andere over de onttovering van de wereld waarbij irrationele door rationele verklaringen worden vervangen.[1] Het schot onder de gordel zet de aap aan tot studie en je zou deze wond daarnaast als symbool voor irrationaliteit en zijn dierlijke instincten kunnen interpreteren. De aap geeft alleen aan dat hij een schotwond onder zijn heup of gordel heeft, hiermee kunnen naast zijn kont namelijk ook zijn voortplantingsorganen bedoeld zijn. Hij mag zijn litteken echter niet in het openbaar laten zien; de irrationaliteit en dierlijkheid in hem moet hij proberen te onderdrukken op het moment dat hij probeert zich als een mens te gedragen. Het litteken op zijn gezicht is echter geen punt van aandacht onder de mensen. Je zou volgens mij zover kunnen gaan om het litteken op zijn wang als symbool voor de rationaliteit te interpreteren. Het litteken zit aan zijn hoofd en het hoofd wordt over het algemeen als de plek van de ratio gezien.
Ik denk dat in het citaat van Kafka ook het idee van persoonlijkheid en ervaring terugkomt. De twee littekens kunnen ook als uitdrukking van zijn levenservaring worden gezien en op deze manier zijn persoonlijkheid onderstrepen. De aap is niet zo een goed en overtuigend mens geworden omdat hij zo slim is of iets dergelijks, hij is een overtuigend mens geworden omdat hij zich goed heeft weten aan te passen. Hij heeft uit zijn ervaringen geleerd en zijn negatieve (en irrationele) kanten weten te verbergen. De drank smaakt hem bijvoorbeeld niet, maar hij heeft alsnog geleerd om alcohol te drinken, omdat het bij de mens hoort. Dat komt overeen met wat Weber in zijn tekst over de middelmaat schrijft, want deze maakt de meeste kans op een carrière binnen de universiteit.[2] Het gaat niet erom hoe goed, hoe slim of hoe excellent men is. Het gaat erom de juiste ervaringen en eigenschappen naar voren te brengen en de negatieve of niet wenselijke eigenschappen te verbergen. De aap heeft dus de verstandige keuze gemaakt om zijn wang laten zien, in plaats van om de hele tijd zijn broek naar beneden te trekken.
__________________________________________________________________________________________
[1] De tekst van Weber die wij in college gebruiken, heeft helaas geen paginanummers, ik kan dus helaas niet precies aangeven waar het citaat is. Ik heb de tekst van de Duitse http://www.wikisource.de als pdf-bestand gedownload en geprint. Op mijn print is het op pagina 7 en dat is ongeveer op de helft van de tekst.
[2] Ook hier kan ik helaas geen paginanummer noemen. In mijn print is het citaat op pagina 4 te vinden.

Bronnen:
Kafka Franz. A Report for an Academy. 1 oktober 2010.

Weber, Max. “Wissenschaft als Beruf”. Geistige Arbeit als Beruf.