De geest vertalen

Spivak geeft in zijn tekst ‘The Death of a Discipline’ een blik op vertaling. Bij het lezen hiervan kwam bij mij de tekst van Elliot, ‘Literary Adaptation and the Form/Content Dilemma’, naar boven. Zij geeft hier ook concept van vertalen, maar dan in het geval van de vertaling van boek naar film.

Een belangrijk begrip in de tekst van Spivak is ‘comperative literature’ hierbij is de vertaling van teksten het centrale concept. Met comperative literature is het de bedoeling om te vergelijken tussen twee verschillende teksten. Hij stelt dat het probleem hierbij de taligheid is, we lezen alleen in vertaling en daarom is onze literatuur monolinguistisch. Spivak vindt dat we een taal volledig moeten beheersen om het te kunnen begrijpen. Er schuilt namelijk in elke taal een culturele en ethische achtergrond: ‘(…) come close to the irreducible work of translation, not from lanuage to language but from body to ethical semioses, that incessant shuttle that is a “life”.’ (Spivak, p. 13) Hiermee wil hij zeggen dat het echte vertalen gebeurd met de geest, niet met de letter. We moeten niet vertalen van de ene taal naar de andere, maar van het ene leven naar de andere. Wat Spivak ons ook laat zien is dat we bij het vertalen niet de rede, maar de verbeelding, ‘the great inbuilt instrument of othering,’ (Spivak, p. 13) aanspreken. Het prachtige voorbeeld van de verbeelding waar Spivak het over heeft, kunnen we film noemen. Het letterlijk vertalen van een tekst naar beeld. De mens denkt in beelden, niet in woord, kijk maar bijvoorbeeld naar onze dromen, probeer deze maar eens na te vertellen. Vertalen moet volgens Spivak niet gebeuren vanuit de rede, maar vanuit de verbeelding: maar dat wil niet zeggen dat deze verbeelding vrij is, het is bewust van zijn verantwoordelijkheid om de tekst zo goed mogelijk over te brengen. Dit concept kunnen we ook terug vinden in filmadaptaties. Een veel voorkomende trend die wij zien in de filmwereld is het verfilmen van boeken. Hierin probeert de regisseur een zo goed mogelijke letterlijke verbeelding te geven van de tekst.

Kamilla Elliot heeft een artikel geschreven, waarin ze verschillende concepten van adaptatie bespreekt. Één daarvan is de ‘psychic adaptation’, deze veronderstelt dat een boek een geest heeft die overgebracht behoord te worden naar de film. Hierbij lijkt Elliot dezelfde filosofie te hebben als Spivak die gebruikt bij zijn concept van vertalen in literatuur. Elliot gebruikt hiervoor het volgende schema:

The novel’s spirit → (The novel’s form) → (Filmmaker response) → (Film) → Viewer response

Met dit schema geeft Elliot aan dat de geest uit een boek aan moet komen bij de kijker. Hierbij hoeft het dus niet een precieze vertaling te worden, zoals Spivak dat woord voor woord ziet, maar kan er een eigen interpretatie gegeven worden door de regisseur en scenarioschrijver. Het gaat erom dat de geest van een boek overkomt. Spivak ziet het vertalen ook als twee talen die naar elkaar toe bewegen en een beter begrip of inzicht geeft van je eigen woorden. Dit vind ik ook mooi terug te zien in filmadaptaties. We zien dat juist bij deze vertalingen twee verschillende talen worden gegeven en dat deze elkaar kunnen aanvullen, wanneer zij dit doen leidt dit dat ook in zekere zin tot een beter begrip. Daarbij als dit niet goed gebeurd, kan dit ook juist tegen elkaar werken.

Literatuur

Elliot, Kamilla. ‘Literary Film Adaptation and the Form/Content Dilemma.’ Narrative Across Media: The Languages of Storytelling, 2006: p. 220-243.
Spivak, Gayatri Chakravorty. ‘The Death of a Discipline’. New York: Columbia University Press, 2005: p. 1-23.