Het discrimineren van ‘Blanken’
Binnen de academische wereld worden etnische minderheden nog steeds gediscrimineerd. Dit laat Cornel West zien in zijn tekst “The dilemma of the black intellectual” (1985) voor de negroïde intellectueel. Maar niet alleen West schrijft hierover. Ook Edward Said laat met zijn oriëntalisme zien dat het midden oosten, door een eeuwige herhaling van discriminerende teksten over het Oriënt zichzelf al gaat discrimineren. Juist doordat veel blanke intellectuelen de vooroordelen over het oosten van blijven herhalen met hun eigen teksten begint het Oriënt te voldoen aan de vooroordelen. En er zijn nog meer voorbeelden te noemen van teksten die gaan over discriminatie van etnische minderheden. Want het blank zijn wordt nog steeds als norm gezien, zoals Richard Dyer beschrijft in zijn tekst “White” (1999). Dat het probleem van discriminatie bestaat, staat vast, alleen is dat wat we eraan moeten doen nog niet helemaal duidelijk. Daarover bestaan veel verschillende theorieën en met dit essay zou ik graag mijn theorie hierover willen delen.
Ik ben van mening dat verbetering bij jezelf begint. En ik wil graag laten zien dat blanken eerst zichzelf als ‘groep’ moeten gaan zien, in plaats van na te denken over hoe ze andere groepen kunnen helpen. Mijn oplossing leid ik af van Richard Dyer. Hij betoogd dat blanken alleen minderheden als ‘groep’ of ‘ras’ beschouwen, maar zichzelf daarbij vergeten. Dyer trekt dit nog breder door te zeggen dat niemand blanken als een ‘groep’ onderscheid, omdat blank zijn de norm is en geen afwijking. Blanken zijn geen groep in zijn geheel en bestaan alleen subgroepen (joden, Amerikanen, Fransen, Christenen) Hieruit concludeert Dyer dat Blank zijn de norm is. Dyer betoogd dat blanken alleen als ‘groep’ worden gezien als ze tegenover een niet blanke groep komen te staan.
Ik vind het opvallend dat er door veel mensen geschreven is en wordt over discriminatie binnen de academische wereld. Het is een onderwerp dat blijft terugkeren. Blijkbaar moeten we telkens weer herinnerd worden aan de ongelijkheid in deze wereld. Op deze site staat een discussie over discriminatie als reactie op het essay ‘Dick and Jane, een expressie van macht?’ van Yvonne. Deze discussie heeft me hierover aan het denken gezet. De reactie van Nikki wil ik graag delen. Zij zegt: “ik geloof namelijk dat het beter is om te zeer bedacht te zijn op racisme, dan er compleet aan voorbij te gaan en te zeggen ‘kijk een mens’ ongeacht de huidskleur.” Deze bedachtzaamheid op racisme die Nikki beschrijft zie ik ook terug bij Dyer: Blanken moeten eerst zichzelf als ‘groep’ gaan zien en in plaats van na denken en schrijven over hoe ze andere groepen moeten helpen. Verbetering begint bij jezelf en hoewel blanken vaak claimen niet te discrimineren, moeten ze misschien zichzelf gaan discrimineren. Zodat ook blanken als een ‘groep’ worden beschouwd en minder als norm gezien zullen worden.
Als blanken naar zichzelf gaan kijken als een ‘groep’ en zich ervan bewust worden dat het zijn van blank zowel voordelen als nadelen met zich mee brengt. Dan zullen andere groepen dit overnemen. Net als dat het discrimineren van het oosten door het westen, de vooroordelen over het Oriënt in stand blijven houden in het Orientalisme dat Said beschrijft, blijft de bevestiging van blanken dat zijn superieur en geen echte ‘groep’ zijn, de discriminatie van andere groepen in stand houden.
Het zijn van een blanke betekent ook het behoren tot de ‘groep’ blanken. En omdat deze ‘groep’ niet als zodanig gezien wordt, moeten we ons meer richten op het ook herkennen en van deze ‘groep’. Om op die manier de verscheidenheid te erkennen en bedachtzaam te blijven van het racisme.
Dyer, Richard. ‘White’. In: Visual Culture: The Reader, edited by J. Evans and S. Hall. London, 1999. p. 457-467.
Said, Edward. ‘Orientalism’. New York: Vintage Books, 1975. p. 4-15, 201-211.
West, Cornel. ‘The Dilemma of the Black Intellectual’. In: Breaking Bread: Insurgent black
Intellectual Life. Cambridge: South End Press, 1991. p. 131-146.
Hier nog een link waarin je goed kan zien dat blank pas een ‘groep’ wordt in confrontatie met een niet-blanke ‘groep’: http://www.youtube.com/watch?v=-UXq2eRZGvQ
khnilka, 
jwhiah 4:59 pm on October 28, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hooi Ilika,
Interessant essay. Wel vroeg ik mij nog af op welke manier jij de pragmatische manier van het worden van een ‘groep’ blanken zou zien.
Je stelt: ‘Blanken zijn geen groep in zijn geheel en bestaan alleen subgroepen (joden, Amerikanen, Fransen, Christenen) Hieruit concludeert Dyer dat Blank zijn de norm is. Dyer betoogd dat blanken alleen als ‘groep’ worden gezien als ze tegenover een niet blanke groep komen te staan.’
Bedoel je hiermee dat de diversiteit onder de groep ‘blanken’ opgegeven zou moeten worden, zodat je ze dan pas zult zien als een groep, het erkennen dat zij inderdaad de norm zijn? Of bedoel je juist dat er meer naar de diversiteit onder deze groep gekeken moet worden, dat de andere ‘groepen’ moeten stoppen met het generaliseren van de ‘blanken’?
Ilika Polderman 10:04 pm on October 29, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hoi Jwiah,
daarmee bedoel ik dat alleen de diverse groepen binnen de blanke groep erkend wordt. Ik denk niet dat deze diversiteit opgeheven moet worden. Deze diversiteit bestaat bij elke grote ‘groep’ mensen. (ik probeer nog een ander woord te vinden voor ‘groep’ maar heb die nog niet gevonden.)
Diversiteit is natuurlijk. Alleen is het zo dat bij andere groepen minder gekeken wordt naar de diversiteit en meer naar het geheel, terwijl dit bij de blanken andersom is. En ik denk dat het beter zal zijn als we blanken op zich meer als groep gaan beschouwen. En dan voornamelijk de blanken zelf ook.
Ik hoop dat deze uitleg verheldering brengt.
rene 12:31 pm on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hoi IIika,
Ik vind dit maar een vreemde oplossing van discriminatie. Er zijn in de westerse geschiedenis nu eenmaal enkel blanke heren aan de macht geweest. De blanke mens is volgens mij allang als soort ‘groep’ erkent. Ik spreek nu zelf ook van blanken en niet van Nederlanders. Daarnaast bedoel ik, als ik Amerikanen aanduidt, ook zwarte en gele Amerikanen. Er is geen ontkomen aan, dat wanneer je vloeiend de taal van een land spreekt, je wordt geassocieerd met dat land. Dat gebeurt misschien met mensen uit het Midden-Oosten in Nederland te weinig, maar dat komt omdat we het onderscheid niet kunnen maken. Ik denk dat diversiteit erkent wordt, zodra dit mogelijk is. Natuurlijk spreken we nog steeds van de Neger, maar dit is omdat we in Nederland nu eenmaal minder Negers hebben dan Blanken. En minder ‘Marokkanen’ en minder ‘Chinezen’. Ik noem dit ook geen discriminatie. Het is slechts een simpele manier om iemand te duiden, zonder iets van diegene af te weten.
De superioriteit van de blanken is wat mij betreft steeds meer achterhaald. Maar het is niet gek dat het in het westen nog steeds lijkt of de blanke man aan de macht is; er zijn tenslotte erg veel blanke mannen.
clau 6:27 pm on October 28, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hoi Ilika,
Oververtegenwoordiging van de stereotiepe blanke (man) is inderdaad niet alleen een probleem in de academische wereld. Je schrijft dat verbetering bij jezelf begint, en daarmee ben ik het natuurlijk van harte eens. Het verlangen om bij een groep te horen is heel menselijk, daaraan ontleen je voor een groot gedeelte je identiteit. Je bent Amsterdammer, Nederlander, vakbondlid etc. Denken in groepen structureert onze maatschappij.
De kwestie van groepsdenken in termen van blank is echter ingewikkeld- huidskleur lijkt onder blanken niet het primaire identificatiekenmerk te zijn, religie, nationaliteit en misschien zelfs sekse zijn belangrijkere identificatiekenmerken die bepalen met welke groep we ons het meest identificeren. De tegenstelling tussen blank en niet-blank lijkt me in dat opzicht eigenlijk een simplificatie van de verschillen tussen diverse groepen.
Mensen met een donkere huiskleur (als dat de politiek correcte term is) lijken in dat opzicht een uitzondering. Niet nationaliteit of religie, maar huidskleur is het primaire kenmerk waarmee ze zich identificeren. Vandaar ook de gedachte van ‘brotherhood’, die in zwarte gemeenschappen sterk leeft.
Ik denk dat de term affirmative action je wel iets zegt- een soort van positieve discriminatie op grond van huidskleur of sekse, vooral in de VS sterk gepropageerd en even sterk bekritiseerd. Ik vind dat je mensen niet in hokjes moet plaatsen, hoewel ik de neiging om dat wel te doen goed begrijp. De wereld wordt zo behapbaar, een stuk makkelijker, een stuk minder complex. Ik vind echter ook dat groepsdenken en het nadrukkelijke aanwijzen van verschillen en tegenstellingen geen oplossing is voor voortdurende ondervertegenwoordiging van mensen die niet binnen het discours van ‘blanke man’ passen.
Helaas heb ik geen oplossing voor dit dilemma- groepsdenken is menselijk, en iedereen die niet tot je eigen groep behoort is een potentiële vijand. We moeten dus volgens mij niet willen dat ‘de blanken’ zich als groep gaan zien, evenmin moeten we willen dat ‘de zwarten’ zich nadrukkelijk als groep manifesteren. Dit is geen betoog voor ‘de klasseloze maatschappij’, waarin alle tegenstellingen zijn opgeheven. Tegenstellingen zullen altijd blijven bestaan maar misschien kunnen we er wel voor zorgen dat huidskleur geen criterium meer is om mensen tegen elkaar af te zetten.
nikkidekker 2:42 pm on November 3, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hallo Clau,
ik snap je reactie, en ik ben het er voor een deel ook wel mee eens – groepsdenken leidt vaak tot vijandigheid, en daarbij is dus voorzichtigheid geboden.
Maar het feit dat ‘huidskleur’ bij witten niet het primaire identificatiekenmerk lijkt te zijn, ligt mijns inziens juist aan het feit dat wit de norm is. Als je wit bent, en wit is normaal, dan denk je verder niet na over je witheid – maar alleen over je religie, nationaliteit en sekse. Als je echter behoort tot het veld van de ‘ander’, dat wat niet de norm is, bijvoorbeeld een zwarte huidskleur, wordt je er dagelijks aan herinnerd dat je ‘anders’ bent en ga je het daarom als identificerend zien. Hetzelfde mechanisme werkt bij LGBTers; voldoe je niet aan de heteroseksuele norm, dan hoor je per definitie bij de queer subcultuur – ook al is er buiten jouw seksualiteit (huidskleur) niets dat je tot die subcultuur zou laten behoren.
Ik denk dus dat je wél moet kijken naar het criterium van differentiatie, en zowel de afwijking als de norm moet onderzoeken, om ervoor te zorgen dat ‘tegenstellingen’ niet zozeer meer worden gezien in een Norm – alles wat niet norm is (wit – niet wit / hetero – niet hetero), maar de tegenstelling leert zien in de volledige context.
milan 1:13 pm on October 29, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hee Ilika,
Je zegt dat ‘we’ ons meer moeten definiëren als groep blanken en dat we op deze manier bedachtzamer kunnen zijn voor discriminatie. Denk je niet eerder dat het scheiden van groepen op basis van huidskleur die discriminatie groter maakt? Zoals Clau al zegt, het is normaal om bij verschillende groepen te horen en je identiteit daarmee te vormen. Ik denk alleen niet dat huiskleur hier een onderdeel van moet zijn. Natuurlijk kun je zeggen ‘ik ben zwart’ en ‘jij bent blank’. Ja, en wat dan? De scheiding mag er best zijn, maar het lijkt me beter om er niet nog meer nadruk op te leggen.
Het is niet zo dat ik het probleem van discriminatie wil bagatelliseren, ik snap alleen niet zo goed waarom het idee van huiskleur nog steeds een issue moet zijn, waarom we er überhaupt nog over praten. Maar goed, zo makkelijk zit de wereld dus niet in elkaar.
Ilika Polderman 10:22 pm on October 29, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hoi Milan en Clau,
iedereen wil inderdaad graag tot een groep behoren. En of je het wil of niet, uiterlijke kenmerken zorgen voor een groot deel voor deze groepsindeling. Ik denk niet dat het mogelijk is om mensen helemaal niet meer in groepen in te delen en daar zijn jullie het volgens mij wel mee eens. Wat ik wel denk dat kan komen is dat het behoren tot een bepaalde groep niet direct een waardeoordeel met zich mee moet brengen. Ik denk dat dit bereikt kan worden als iedereen merkt dat hij (of je wil of niet) bij een bepaalde groep hoort, maar dat dit niet direct iets over jezelf zegt. het erkennen van blanken als groep in zijn geheel maakt blanken niet meer de uitzondering op de regel. En zullen we in een opzicht meer “gelijk” zijn. Blanke mensen zullen kunnen begrijpen wat tot een groep behoren betekend en dat het niet erg is om tot een groep te behoren. wat wel erg is, is dat er een waarde oordeel aan een groep wordt gegeven.
Toch zou je gelijk kunnen hebben Milan, dat het scheiden van groepen op basis van huidskleur kan leiden tot grotere discriminatie, maar het kan er volgens mij ook voor zorgen dat we dichter bij elkaar komen, omdat we dus allemaal behoren tot een groep.
Het indelen in groepen is menselijk. En het indelen op basis van huidskleur is niet direct iets slechts volgens mij. Er zullen anders wel andere kenmerken zijn die een groep bepalen.
waar het mij nu voornamelijk om gaat is dat Blanken de dans lijken te ontspringen en dat dat volgens mij de discriminatie bevordert.
crispiness 12:32 am on November 2, 2010 Permalink | Log in to Reply
Is het wel zo dat de zogenoemde blanken de dans lijken te ontspringen, of is het eerder een tendens van groepen of ‘rassen’ (naar woord) in het algemeen om jezelf niet in te delen aan de hand van huidskleur. Enkele extreme vormen daargelaten (Black Power aan de ene kant, de KKK aan de andere) is huidskleur vaak niet het typerende kenmerk waarin de groepsleden zich onder elkaar erkennen. Noem een Surinamer een Afrikaan, en dan heb je heibel. Hetzelfde geldt wanneer je een Marokkaan Turks noemt. (Andersom ook trouwens.)
Je zei het al: huidskleur bestaat bij gratie van verschil. Blanken tegenover zwarten. Ik denk dat als we deze categorieën op scherp stellen, het verschil tussen die groepen alleen maar pijnlijker en duidelijker wordt. Het is niet zaak om naar groepen te kijken: dan ga je naar gemiddeldes kijken, en geen enkel individu is volmaakt gemiddeld. Een betere wereld begint bij jezelf, maar wellicht is het heilzamer om op individueel niveau vooroordelen aan te pakken.
Ilika Polderman 12:09 pm on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik heb een mooi voorbeeld uit mijn eigen leven:
Bij mijn vorige werk kwam op een gegeven moment een meisje werken met een hoofdoek op. Niet heel vreemd, want in de albertheijn werken wel meer meisjes met hooddoek en daar wordt niet vaak moeilijk over gedaan. Alleen was dit meisje anders, dit meisje was blank. En waarom zou een blank meisje nou een hoofddoek dragen en moslim zijn, was de reactie van veel van mijn collega’s. het meisje in kwestie bleek getrouwd met een moslim en had zijn geloof over genomen. Niet zo heel vreemd dus. (Wesley Snijder is ook katholiek voor Jolanthe, als ik dat allemaal goed heb begrepen.) Mijn collega’s vonden dit wel vreemd.
Wat ik daarin zie, is dat hoewel er niet vreemd wordt gedaan over hoofddoeken op de werkplek het wel opvallens is als een blank meisje een hoofddoek draagt. Hoofddoeken zijn normaal, maar behoren wel tot de Marokkaanse gemeenschap. Zo lijkt het. Een blank meisje hoeft daar toch niet aan mee te doen? Daaruit kwam als bewustzijn naar voren dat we blijkbaar toch discrimineren. een hoofdoek is voor Marokkaanse vrouwen, niet voor blanken. Het bewustzijn dat ik niet zag komen was, wij blanken vinden blijkbaar dat wij geen hoofddoek moeten dragen, goh, vreemd, waarom zouden wij dat niet doen en zij wel. Terwijl dit voorval toch een heel mooie inslag geweest zou zijn voor het je meer “blank” voelen als gemeenschap.
later ben ik dit meisje (ondertussen vrouw) tegen gekomen op een Marokkaans bruiloft feest van een andere collega. Ik voelde me op dat feest de enige blanken. Terwijl dit helemaal niet zo was. Zij was er ook. Ik voelde me in eerste instantie een buitenstaander van de groep vrouwen die wel tot de Marokkaanse cultuur behoorde. Wat ik mij later pas besefte was dat ik mijzelf bestempelde als behorende tot de blanke cultuur. En dat ik, hoewel ik mezelf niet discriminerend vond, aan het discrimineren was. Ik discrimineerde mezelf, door mezelf als buitenstaander te zien, terwijl de vrouwen op dat feest dit niet, of op een andere manier deden. Ik zag er inderdaad anders uit, maar ik behoorde gewoon tot de groep. Alleen besefte ik dat zelf niet. En door mezelf als blanke te discrimineren werd ik gewezen op dat ik toch in groepen bleef denken. En de groepen bestaan ook, maar je kan soms gemakkelijker deel zijn van een groep dan je denkt.
het lijkt een beetje een paradox, dat ik als ik mij besef dat ik blank ben, mij er gelijk van bewust wordt, dat dat mij er niet van hoeft te weerhouden tot een andere groep te behoren voor even.
En ik snap dat dit een moeilijk onderwerp is om te begrijpen, omdat het zichzelf lijkt tegen te spreken. (dat merk ik nu telkens weer als ik reageer en een heel verhaal schrijf.) Maar voor mij is het dus zo dat als ik merk dat ik mezelf discrimineer dat als gevolg heb dat ik mezelf minder ga discrimineren en anderen ook. Ik ben mij dan alleen bewust van mezelf als groep en anderen, maar hang geen waarde oordeel meer aan mezelf als groep of de anderen.
khnilka 10:28 pm on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ilika, laatst kwam ik een blogpost tegen van Sarah Wilson die zich er (pijnlijk) van bewust is hoe blank ze is (http://www.sarahwilson.com.au/2010/10/sunday-life-in-which-i-shine-the-light-on-my-judgemental-bourgeois-affected-quinoa-loving-white-self/).
Zij schrijft: ‘My differences and my behaviours are not analysed or typecast. Because I’m the norm. That’s what it means to be white.’ Ik denk dat dit aansluit bij wat jij zegt. Blanken zien zichzelf niet als een ‘groep’, we delen ons inderdaad in in andere categorieen, wij zijn niet de ‘ander’ en vergeten hierbij dat wij wel degelijk een groep met veel overeenkomsten zijn (‘white people never have mirrors held up to them – they do the mirror holding’). Waarom mogen wij wel superieur zijn door onze huidskleur en ontkomen aan het label ‘blank’?! Goed essay, geeft stof tot nadenken.