De woorden en de waarheid
De woorden en de waarheid
- Wanneer heeft u voor het laatst iets waars gezegd, dat ertoe deed?
- Hmm. Ik moest lang nadenken, bij die vraag. Ja, ik zeg wel eens dat ik naar de supermarkt ga en dan doe ik dat. Dat is dus waar. Maar doet het ertoe? Ik zeg ook wel eens dat ik voor altijd bij iemand zal blijven en dan doe ik dat niet. Doet dat er wel toe? Ik zeg ook wel eens dat ik een essay zal schrijven en dan knal ik wat gedachten op papier. Is dat belangrijk?
- Kunt u niet gewoon antwoord geven op de vraag?
- Maar dat doe ik toch? Mag ik niet eerst over de vraag nadenken? Ach nee, tegenwoordig moet alles snel snel snel, dat weet ik ook wel. Ik kan niet alles snel doen en ik doe het toch. Maar. Ik wilde, na een paar essays (of waren het brieven? Ik weet het niet meer) over excellentie, hypocrisie en bureaucratie schrijven over een zaak die tot dan toe buiten schot was gebleven: mijzelf. Of het een goed essay zou worden…
- Over uzelf?
- Ja.
- Wie leest dat nou?
- Is dat een probleem? Of, beter gezegd: doet dat ertoe? Ik dacht: als ik altijd maar zeg dat iedereen eerlijk moet zijn, de UvA, Den Haag, wel ja, waarom niet “de wereld” ook maar meteen, moet ik dat dan niet zelf ook zijn? Mag ik excellentie afkraken, afkeuren als ik zelf niet eens weet wat excellentie inhoudt? Mag ik schrijven over “ware wetenschap”, als ik over een uur en een kwartier een tentamen heb dat ik slecht heb voorbereid? Mag ik me boos maken om studentes die tijdens college alleen maar praten over hun zwangerschap? Alsof ik zelf alleen maar over intelligente dingen praat. Mag ik zeggen “Ik hou van je”, als ik de volgende dag weer weg kan gaan? Mag ik een essay inleveren dat geen essay is? Mag ik iemand laf vinden terwijl ik zelf sommige mensen nooit, nooit meer onder ogen durf te komen? Mag ik schelden op iemand die me aanrijdt terwijl ik zelf nooit wacht op groen licht? Mag ik mensen die “Boeken… boeie” zeggen dom vinden, terwijl ik zelf ook nooit alles zal kunnen lezen wat ik wil? Mag ik interessant doen met Nietzsche en “Leer kennen, of ga te gronde” citeren terwijl ik zelf ook wel eens – ben omgekeerd, me heb afgewend, om iets niet, niet te weten? (Haakje: vaak was het toen al te laat en wist ik al, wat ik niet wilde weten.) “Waarover men niet kan spreken, daarover moet men zwijgen”, schrijft Wittgenstein. Ja, dat lijkt me logisch, denk ik elke keer als ik dat lees. En wat zou het bovendien heerlijk rustig worden op deze aarde.
- O ja. Alsof jij je niet binnen tien minuten zou gaan vervelen en zelf onzin gaan verkondigen.
- Dat denk ik ook, ja. En toch zeg ik het. Begrijp jij dat? Stop, stop de hypocrisie, roep ik almaar. Ik zou net zo goed kunnen zeggen: Stop met spreken. Het liefst ook met denken. Laten we weer apen worden. Of bomen. Die doen tenminste nooit alsof ze iets anders zijn dan een aap of een boom. Een boom heeft nooit gepretendeerd iets anders te zijn dan een boom. Een boom heeft me nooit beloofd iets anders te zullen zijn dan een boom. En vooral: een boom heeft nooit gezegd iets anders te zullen zijn dan een boom. “Waarover men niet kan spreken, daarover moet men zwijgen”, maar dan echt. Misschien begrijpt een analfabete boom –daar gaan we dan maar even van uit – hem nog het best. Maar ik? Ik bedrieg, ik word bedrogen.
- Eh… dat doet me ergens aan denken… Mundus vult decipi?
- Ja. Maar dat is onzin. De wereld bedriegt niet, die bestaat gewoon. Wij, die rare tweevoeters, wij vervormen alles. Kijk, dit is heel mooi:
Wij zijn uit liefde zware misdadigers tegen de waarheid en doorgewinterde helers en stelers, die meer waar laten zijn, dan ons waar schijnt, – derhalve moet de denker telkens weer van tijd tot tijd de personen, van wie hij houdt (het zullen niet bepaald zijn, die van hem houden) op de vlucht jagen, opdat zij hun angel en hun boosaardigheid tonen en ophouden hem te verleiden. Dientengevolge zal de goedheid des denkers haar af- en toenemende maan hebben (Nietzsche, Morgenrood, 242).
- O, gaan we weer interessant doen? Een beetje zeuren over de mens, maar laten we wel Nietzscheaans blijven? Stel je voor, dat het in gewone woorden moest…!
- Sorry, sorry. Maar daar gaat dit toch over? En misschien begrijp ik mijn eigen citaat wel niet eens. Aan de andere kant: wie bepaalt dat? Dat zal zelf ook een “misdadiger tegen de waarheid” zijn. Tenzij hij nooit heeft liefgehad…
- Ik denk niet, dat je sentimenteel moet worden tijdens het schrijven. Straks merken ze het!
- Ja. Je hebt gelijk. Goed. (gekuch) Maar waarom ook niet, eigenlijk? Waarom niet over liefde schrijven? Omdat ik niet weet wat het is? Weet jij het wel dan? Er is geen beter terrein om onze hypocrisie te ontdekken. Als je durft.
- En om te durven, moet je dom zijn.
- Precies.
- We staan op een kruispunt. Zonder wegwijzers. Links, rechts, rechtdoor? Terug? Nee, niet terug. We gooien wel een muntje op. Ik zeg: kies.
- Mag ik in plaats daarvan ook een essay schrijven?
winonah, 
brittdebruyn, 
rebeccadrees and 6 others are discussing.
nikkidekker 5:58 pm on November 1, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hee Léonie,
ik kan me voorstellen dat niemand nog op je stuk heeft gereageerd; het is ook heel moeilijk om er wat over te zeggen. Zoals je zelf ook weet is het een erg persoonlijk stuk geworden – maar dat is geen probleem – en gaat het over liefde, geloof ik – en dat vind ik alleen maar geweldig: meer liefde in de literatuurwetenschap! – en zit er Nietzsche in – ook daar kan ik alleen maar blij van worden – maar wat er dan wringt, dat ligt denk ik toch bij de onpersoonlijkheid. Want uiteindelijk heb ik nog geen idee van wat ‘waarheid’ voor jou betekent, waarom je zo’n probleem hebt met de liefde en waar je niet tussen wilt kiezen. Je hebt genoeg gedachten, maar geen duidelijke bewoordingen, en nu weet ik ook niet meer wat ik erop moet zeggen.
Léonie 6:31 pm on November 1, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ha Nikki,
Persoonlijk in de zin van dat het uit mijn hoofd komt en dat het vragen zijn waar ik me op dit moment erg mee bezig houd – ja. Anderzijds, hoeft het helemaal niet wáár te zijn, wat ik schrijf. Dat is juist een van de redenen waarom ik het stuk zo geplaatst heb: ik héb er geen antwoord op. Ik weet het simpelweg ook niet. Aan de andere kant, moeten we de hele tijd kiezen (en dus misschien iets weten) en daarbij doen we ook erg vaak alsof dat zo is. Maar wat nu, als de zaken nu eens helemaal anders lijken of blijken te liggen? Om het ‘duidelijk’ te zeggen: mensen doen vaak alsof iets duidelijk is, of ze zeggen iets op een duidelijke manier, maar eigenlijk weten ze het zelf ook niet helemaal. Net zomin als ik. Duidelijk (goed, ik moest even het cynisme erin bouwen)?
FlorisPieterse 3:09 pm on November 2, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hé Léonie,
Heel leuk stukje. Erg stream-of-consciousness. Alhoewel ik over Nietzsche en de liefde weinig te zeggen heb kan ik me op een zekere manier wel identificeren met het sterke gevoel van twijfel dat je hier uit. Die twijfel, dat nare gevoel in je achterhoofd dat er iets is dat je over het hoofd ziet, zelfs terwijl je je essay al aan het typen bent. Het is akelig, maar het is de taak van de literatuurwetenschapper om er doorheen te drammen zonder het ooit echt kwijt te raken.
Om verder in te gaan op je metafoor van het kruispunt: maakt het eigenlijk wel zoveel uit als je een “verkeerde” (en die term zet ik om goede redenen tussen aanhalingstekens) weg ingaat? Wat belemmert je ervan terug te lopen en een andere weg in te gaan? Een “verkeerde” beslissing maken kan weliswaar ietwat beschamend zijn, maar als je daar zoveel om geeft is het misschien tijd om je prioriteiten als student te herzien.
khnilka 11:19 am on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Is er wel een ‘verkeerde’ weg? Het hangt er waarschijnlijk vanaf hoe je over het leven denkt, maar ik denk dat er geen ‘verkeerde’ weg is. Je kan niet alle wegen bewandelen, maar dat betekent toch ook dat je van de wegen die je wel bewandelt iets leert, verkeerd of niet, en dat is toch alleen maar goed? Of ga ik hier voorbij aan je essay?
winonah 11:42 pm on November 5, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik denk inderdaad dat er geen ‘verkeerde’ weg is. Achteraf kan men terugkijken en denken dat iets een verkeerde beslissing is geweest omdat we op dat moment misshien iets anders hebben gekregen dan we wilden, maar dat neemt niet weg dat je iets geleerd en meegekregen hebt van de ‘verkeerde’ weg. Dit komt heel erg goed naar voren in The Right Mistake waar Socrates het hier ook over heeft.
thomasvangrol 5:34 pm on November 2, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hey Léonie,
Om ook maar in te gaan op het kruispunt, ik vraag me af waarom je een weg terug wél uitsluit en de andere paden niet. De weg terug is namelijk even goed een route verder dan de andere paden. Ik zie alle paden dan ook als gelijk, er is geen goed of slecht pad, er is alleen vooruit. Daarbij is de wereld, zou je de weg terug nemen, alweer zo veranderd, dat het nauwelijks een weg terug te noemen is. Er zijn andere dieren, mensen en dingen die je op je bad tegenkomt. Misschien zie je wel weer een zijpad die je eerder gemist had. Dat er geen wegwijzers op het kruispunt staan maakt de keuze alleen maar makkelijker: ik heb geen doel, dus ik kan elk pad nemen, zonder in mijn beslissing te worden gestoord door namen.
Wat ik wil zeggen: Schrijf wat je wil schrijven, verken alle paden, misschien vind je iets fijns aan het eind van het ene pad en beslis je om daar te blijven. Of je gaat terug en neemt een ander pad. Welk pad je neemt maakt weinig uit. En teruggaan naar eerdere dingen is helemaal niet erg.
khnilka 11:21 am on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
‘En om te durven, moet je dom zijn’. Diesel is laatst een campagne gestart waarin dit het hoofdpunt is. En opzich is dat inderdaad zo gek nog niet. Waarom moeten wij altijd weloverwogen handelen en daarmee (zoals je hierboven al laat zien) constant in discussie zijn met onszelf?
brittdebruyn 10:06 pm on November 5, 2010 Permalink | Log in to Reply
Khnilka, Leonie (en enkele anderen),
je haalt het volgende citaat uit het essay aan: “En om te durven, moet je dom zijn”(Leonie) en vindt dit zo gek nog niet (Khnilka). Ik denk dat jullie bepaalde zaken door elkaar halen.
Kennis is niet de tegenhanger van durven, maar juist een vereiste. Durven uit onwetendheid, oftewel ‘dom’ durven, is een leeg begrip. Durven doe je meestal om iets te bewerkstelligen. Durven op zich heeft geen betekenis, aangezien durven risico nemen betekent, en risico nemen doe je om iets te realiseren, dus voor een doel. Zonder dit doel is durven zinloos en hierdoor is het verheerlijken van ‘dom’ durven een overdreven geromantiseerd beeld. Zoals ik al zei betekent durven risico’s nemen waardoor je onzeker bent over je handelingen. Deze onzekerheid is van groot belang en je kan het vergelijken met het scepticisme, wat twijfel aan betekenis en kennis betekent. Deze beschrijving neemt al een vereiste van de aanwezigheid van kennis met zich mee. Zonder deze kennis is er twijfel aan niets en hierdoor wordt durven zoals ik al zei nutteloos. Mijn claim is nu deze:
Je kan alleen (nuttig) durven, wanneer je kennis hebt.
Het is juist de kennis en de wetendheid die het durven zo gevaarlijk en riskant, maar vruchtbaar maken.
liespeeters 4:29 pm on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik vond het interessant om dit te lezen en ook gedrufd het anders te doen ! Keuzes maken is ook niet mijn beste eigenschap..maar toch denk ik niet dat een kruispunt voldoet aan het proces van keuzes maken. Ik sluit mij aan bij khnilka; de keuzes die je niet maakt hoeven niet per definitie slecht te zijn. Het waren opties die je hebt overwogen en dus over hebt nagedacht.
Je twijfelt dat is goed. Je twijfelt dus je denkt dus je bent. Cogito ergo sum.
rebeccadrees 3:00 pm on November 5, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik vind het leuk dat khnilka de Diesel campagne aangrijpt bij het maken van keuzes. Ik heb laatst vernomen uit een college van Leibovici dat keuzes meestal van te voren al gemaakt zijn in ons onderbewustzijn. Dus al lijken we wel goed te overwegen of in discussie met onszelf te zijn is elk keuze die we moeten maken al aangevoeld. Hierbij hoort het uitspraak van Antonio Damasio ‘Ik voel, dus ben ik’. Dus weg met dat cogito ergo sum misschien?
rebeccadrees 3:50 pm on November 5, 2010 Permalink | Log in to Reply
De tekst van Antonio Damasio als je niet het Specialisatievak volg is : Het gelijk van Spinoza: vreugde, verdriet en het voelende brein. Of: Ik voel dus ik ben: hoe gevoel en lichaam ons bewustzijn vormen.