Uit de verzameling dialogen en monologen die Elisabeth Costello omvat, zijn vele vragen te halen. Een van de kwesties die mijns inziens bevraagd wordt in Elisabeth Costello is de mate waarin het lauweren van auteurs met literaire prijzen wel zinvol is. Gedurende het boek krijgt de lezer verschillende monologen en dialogen te lezen waarin vragen worden gesteld die betrekking hebben hierop. In haar eerste lezing wijst ze op het feit dat een idee nooit probleemloos en in zijn volledigheid kan worden overgebracht op het publiek: ‘De woorden op het papier staan niet langer in het gelid, klaar om vertrouwd te worden, ieder voor zich met de uitroep: “Ik beteken wat ik beteken!”’ (Coetzee 28). In de tweede lezing spreekt ze haar twijfel uit over de vermeende assisterende kracht van de roman: ‘Door deze aanpak doet de roman ons een idee aan de hand hoe we de potentie van het heden bij de vorming van de toekomst kunnen onderzoeken […] Ze hoort zichzelf praten en weet dan niet zeker meer of ze nog wel overtuigd is van wat ze beweert’ (51). In deel drie van het boek gelukt het Elisabeth niet om een krachtig argument in te brengen tegen haar zusters bewering dat de humaniora nooit volledig het levenslot van de mens kunnen verbeteren: “De waarheid- en daar zou ze Blanche van moeten doordringen- in dat ze nooit veel op heeft gehad met de humaniora. De hele onderneming is een beetje te mannelijk zelfvoldaan, te zelfzuchtig’ (93). In het vierde deel is Elisabeth Costello gevraagd om een lezing te houden over het thema Zwijgen, medeplichtigheid en schuld. Hier houdt ze een vurig pleidooi tegen het geloof dat ‘mensen wel altijd beter worden van wat ze lezen’ (130) waarin ze vrij ver gaat wanneer ze wijst op de obsceniteit van bepaalde boeken: “Obsceen omdat zulke dingen niet mogen gebeuren, en dubbel zo obsceen omdat ze als ze zijn gebeurd niet aan het licht mogen worden gebracht maar, wil men zijn gezond verstand bewaren’ (127). Het laatste gedeelte van de roman haalt wederom de notie van de auteur als verheven boven de massa onderuit: ‘“Maar als schrijfster”, houdt ze vol, “wat voor kans maak ik als schrijfster, met de speciale problemen van het vak, de speciale loyaliteiten?” “Loyaliteiten.” Nu ze het heeft uitgesproken, herkent ze het als het woord war het allemaal om draait. […] De man achter het tafeltje heeft kennelijk genoeg van het gevraag. Hij legt zijn pen neer, vouwt zijn handen, kijkt haar strak aan: “De hele tijd,” zegt hij. “De hele tijd zien we mensen zoals u”’ (209-210).
Deze (toegegeven: ietwat eenzijdige) lezing van het boek heeft mij aan het denken gezet over de nut en het onnut van de tegenwoordige tendens om auteurs op een voetstuk te plaatsen en te pas en te onpas prijzen aan te bieden. Onlangs stuitte ik op het boekje dat in 2009 ter ere van de uitreiking van de Anna Bijns Prijs werd uitgegeven: De poëzie van Tjitske Jansen. Hierin zegt ze: “Als ik aan mijn vrienden vertel dat ik genomineerd ben voor de prijs, vind ik het een beetje genant om te vertellen dat het een prijs speciaal voor vrouwen is. Waarom zou er speciaal een prijs voor vrouwen moeten zijn?” Ze gaat hierin op het feit dat het blijkbaar nog steeds nodig is, als na wordt gegaan dat er nog steeds minder prijzen aan vrouwelijke auteurs uitgereikt worden. En ook tijdens onze studie merk ik dat het grootste gedeelte van de literatuur die we lezen toch nog overwegend literatuur is die door de mannelijke helft van de wereld geschreven is. Op zich is dit niet verwonderlijk, daar mannelijke auteurs altijd meer bemoedigd zijn om te gaan schrijven. En toch zit het me ergens niet lekker. Ik ben van mening dat aandacht voor vrouwelijke auteurs in zowel de Literatuurwetenschap, als bij het uitreiken van (publieks)prijzen zeker van nut kan zijn. Juist deze instanties, die een enorme invloed hebben op de manier waarop het publiek zijn perceptie vormt omtrent de literatuur, kunnen een bewustzijn creëeren aangaande de ouderwetse manier waarop we tegenwoordig nog altijd het zwaartepunt leggen bij de mannelijke auteur.
harir is discussing.
harir 10:14 pm on November 6, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hallo Jet,
Goed punt. Zowel je kritiek op de Literatuurwetenschap als de prijsuitreikende instanties deel ik. We kunnen proberen er binnen de Literatuurwetenschap verandering in aan te brengen en… wellicht vanuit ons vakgebied de keuzes van de instellingen proberen te beinvloeden?! Het is zo herkenbaar wat je schrijft . Telkens komt naar voren hoe invloedrijk feministische theoretica in ons vakgebied zijn en toch lezen we zo weinig vrouwen. Het is triest maar wel nodig om dit te blijven aankaarten.