De kracht van hiphop
Door Thomas Heerma van Voss
William Edward Burghardt Du Bois streefde naar gelijkheid tussen de zwarte en witte bevolking. Om dat te verwezenlijken moest er, zo meende de in 1867 geboren socioloog, feller worden gehandeld dan men gewoon was. Waar de vooraanstaande zwarte politieke leider Booker T. Washington – een tijdgenoot van Du Bois – meende dat assimilatie van de zwarte bevolking nodig was om op gelijke voet te komen met de blanke, daar was Du Bois overtuigd van het tegendeel: juist door zich te distantiëren van de blanken en een eigen cultuur te creëren (ook wel het Pan-Afrikanisme genoemd) kon de zwarte zich ontworstelen aan de blanke hegemonie.
In de loop van de twintigste eeuw is deze discussie – met als kernvraag of distantie of assimilatie nu het beste is voor gelijke rechten tussen zwart en wit – vaak gevoerd; geregeld kwamen er hierbij nieuwe namen en stellingen bij, en verdwenen er weer oude – en toch is er, basaal bekeken, weinig veranderd. Zo lagen vijftig jaar na het meningsverschil tussen Du Bois en Washington vrijheidsstrijders Malcolm X en Martin Luther King met elkaar overhoop in een soortgelijk conflict: terwijl King algeheel pacifisme nastreefde, liet Malcolm X het Pan-Afrikanisme een radicaal hoogtepunt bereiken met talloze opvattingen over blanke onderdrukking tegenover zwarten – opvattingen die zelfs zo ver gingen dat hij pleitte voor een eigen land voor zwarten, als tijdelijke maatregel tot ze met zijn allen konden terugkeren naar Afrika.
De vraag blijft: hoe kan de zwarte bevolking het best aangesproken worden? Door mannen zoals X, waarmee zwarten zich over het algemeen gemakkelijk kunnen identificeren omdat ze na jaren zwoegen, hustlen, gevangenschap en zonder universitaire opleiding zijn opgeklommen tot volksvertegenwoordigers? Of is het gebruiken van een zachtere benadering, zoals de intellectuele Washington doet, die een plekje veroverde binnen de zogeheten academische wereld (doorgaans toch het kanaal van hoogopgeleide blanken), uiteindelijk de beste manier om iets wezenlijks te veranderen met betrekking tot de zwarte gemeenschap?
Cornel West lijkt zichzelf deze vraag ook te hebben gesteld. Als academicus had hij een groot en ontwikkeld bereik, en tot midden jaren negentig publiceerde hij dan ook regelmatig wetenschappelijke artikelen – maar, zo bleek bij een aanvaring met Harvard-hoofd Lawrence Summers in 2000, na een tijdje schreef West amper nog iets. Wat hij tot ieders verbazing wel deed, was een hiphopalbum uitbrengen.
In zijn The Dilemma of the Black Intellectual merkt West al op dat er binnen de zwarte gemeenschap geen sprake is van intellectuele continuïteit, wat Gramsci als voorwaarde ziet om tot de intellectuele bovenlaag te behoren, maar juist van discontinuïteit: de gebieden waarop bij de zwarten een traditie is, zijn niet intellectueel van aard. Denk aan de predikantengeschiedenis, jazz, blues of natuurlijk hiphop: het moderne equivalent van dit alles, waar West zich sinds 2000 dus ook veelvuldig op heeft gestort.
Hiphop is een betrekkelijk jong muziekgenre, dat sinds begin jaren tachtig enorme delen van de zwarte gemeenschap aanspreekt – zowel in Amerika als daarbuiten. Naar de buitenwereld toe ziet het er soms uit alsof het genre gedomineerd wordt door materialisme en vrouwonvriendelijkheid, maar wie iets verder kijkt merkt dat het genre vol zit met artiesten die opkomen voor (zwarte) minderheden en zich verzetten tegen blanke hegemonie. In zijn artikel Hip-hop Turns 30: Whatcha Celebratin’ For? beschrijft Greg Tate de hiphop dan ook als een product van de Pan-Afrikaanse traditie. Hij schetst hiphop als een manier om één identiteit onder de zwarte bevolking te krijgen, om een internationaal Afrika te schetsen.
De crux is nu: juist binnen hiphop groeien blank en zwart steeds meer naar elkaar toe. De albinorapper Brother Ali staat tegenwoordig samen met Freeway – een zwarte held voor veel kinderen in getto’s – op het podium, terwijl Eminem rondtoert met praktisch alle (zwarte) zwaargewichten uit de hiphopgame zonder dat het begrip huidskleur ook maar even genoemd wordt. Er is, kortom, een zekere eenheid binnen deze zwarte subcultuur gekomen; juist binnen het gebied waarin West zich (tijdelijk) afzonderde van zijn academische wereld, om de zwarte gemeenschap direct aan te spreken, is inmiddels ook plaats gekomen voor blanken. Malcolm X zou er gezien zijn gedachtegoed waarschijnlijk niet blij mee zijn, maar het is wel het doel dat in den beginne door alle zwarte vrijheidsvechters werd nagestreefd: gelijkheid. Ik wil nu niet zo ver gaan en zeggen dat die gelijkheid er volledig is, maar via het opzetten van een geëngageerd eigen kanaal – want dat is toch wat hiphop min of meer is – is de gelijkheid nu wel dichterbij dan ooit. Uiteraard werden er eerder ook al genoeg radicale opvattingen geuit, en uiteraard waren er ook al eerder pogingen tot saamhorigheid – zie alleen al respectievelijk Du Bois en King tegenover Washington en X – maar het verschil met hiervoor is: binnen hiphop is er plaats voor blanken. Er ontstaat dus ook bij de meest kritische teksten binnen het genre niet meteen een tweedeling, omdat er niet meer volledig afzonderlijke kampen zijn. Je hier tegenin kunnen brengen dat het om laag- en hoogopgeleid gaat, maar ook dat is niet zozeer aan de orde – zie bijvoorbeeld de blanke rapper Sage Francis, die keurig zijn academische diploma’s op zak heeft maar toch liever de show steelt bij door zwarten gedomineerde freestylebattles. Zijn het uitzonderingen? Dat zou kunnen, maar meer dan dat lijkt er mee te worden aangegeven dat er niet meer sprake is van een strikte scheiding; Washingtons gehoopte assimilatie is in zekere zin ingetreden, alleen via een omgekeerde manier: binnen hiphop passen blanken zich aan aan de zwarte gemeenschap. Dat maakt de discussie die tijden lang gevoerd werd – hoe moet de zwarte gemeenschap worden aangesproken – tot op zekere hoogte overbodiger dan ooit, omdat het genre hiphop zo krachtig is. En van deze kracht lijkt de academische Cornel West als geen ander gebruik te maken.
thomashvv, 
rebeccadrees, 
sverest and 8 others are discussing. 
bobreijnen, 
merelsijbrant 2:12 pm on October 31, 2010 Permalink | Log in to Reply
Beste Thomas,
Wat leuk om te lezen dat ook jij het genre ‘hiphop’ een bepaalde wetenschappelijke lading weet mee te geven. Dit lijkt mij erg belangrijk omdat je inderdaad juist in relatief nieuwe kunstvormen de reflectie van de hedendaagse maatschappij het best kunt zien. Dat wil zeggen: ik hoop èn geloof dat wanneer een dergelijke assimilatie in de kunst zichtbaar wordt, de maatschappij snel kan volgen. De kunst lijkt een soort ‘testruimte’ voor het echte leven. Hiphop lijkt (met zijn battles) een terrein bij uitstek waarin een nieuwe relatie tussen blank en donker gevonden kan worden, laten we hopen dat de artiesten genoeg invloed hebben om een dergelijke saamhorigheid naar de samenleving over te dragen.
Maar deze onderlinge liefde is (mij mijn weten en dat is binnen dit onderwerp niet heel veel, moet ik toegeven) niet over een nacht ijs gegaan, toch? Volgens mij werd er tot verkort wel degelijk onderscheid gemaakt tussen ‘zwarte’ en ‘blanke’ hiphop, of heb ik dat verkeerd? Ik stel wel mijn vraag bij jouw uitspraak: ‘binnen hiphop passen blanken zich aan aan de zwarte gemeenschap’. Denk je niet dat er een soort samensmelting is gekomen waarbinnen een nieuwe vorm is ontstaan? Ik begrijp natuurlijk dat de hiphop lang werd gezien als ‘zwarte’ muziek maar zoals je zelf al stelt: we zijn inmiddels zo ver dat beide ‘kleuren’ op gelijke voet samen kunnen werken.
Laten we in elk geval hopen dat de wereld de hiphop volgt in zijn assimilerende voormogen!
Groetjes,
Merel.
daneshvar 6:47 pm on October 31, 2010 Permalink | Log in to Reply
Merel,
Ik vind jouw notie van kunst als een soort testruimte van het echte leven heel interessant. Een belangrijk punt in hiphop is tegenwoordig dat echte hiphop erg dichtbij de werkelijkheid van een artiest moeten zijn. Hoe meer een artiest heeft meegemaakt, des te waardevoller zijn muziek. Hierdoor werd het zware leven in de getto’s van Amerika geromantiseerd. Blanken werden geassocieerd met het wat betere leven en daardoor niet echt gewaardeerd, en zrtiesten zoals Vanilla Ice hielpen ook niet echt aangezien ze puur voor het geld gingen en niet het soort “echtheid” hadden. Maar later door artiesten zoals Eminem, die blank waren, maar toch talentvol, begint in hiphop het verschil tussen blank en zwart te vervagen. Het feit dat hiphop tegenwoordig in de richting van pop beweegt heeft hier ook bijdrage aan geleverd.
Het is interessant om te zien hoe in hiphop talent uiteindelijk de hoofdrol gaat spelen doordat bepaalde artiesten discoursen kunnen verbreken/veranderen door hun talent. het leuke ervan is dat zulke artiesten zich niet expliciet afzetten tegen de discours en de mensen daarin, maar juist geaccepteerd worden binnen dezelfde discours. Dit is volgens mij een alternatief dat verschilt van bijvoorbeeld Certeau’s idee van de overlappingen tussen discoursen. Dit laat zien dat er misschien binnenin een discours ruimte is voor verandering.
khnilka 9:39 am on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik moet zeggen dat ik geen hiphop kenner ben, so correct me if I’m wrong, maar is/was hiphop niet een manier van de donkere bevolking om zich te uiten hoe uniek ze zijn/hoe slecht ze het hadden/werden behandeld? En rappen de blanke hiphoppers niet over hun eigen problemen (arm zijn, uit de achterbuurt)? Als dit zo is, dan is er toch eigenlijk nog steeds een verschil hoe geintegreerd de hiphopscene ook lijkt? Ik heb het idee, en dan ook weer ik ben geen kenner, dat blanken een eigen stukje van de hiphopmarkt hebben ingenomen en die voor zichzelf houden.
rebeccadrees 2:25 pm on November 5, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik zet mijn vraagtekens hier ook bij. Ik ben ook wel totaal geen hiphop liefhebber maar men moet ook bedenken dat wat er van de muziekmaatschappij in deze tijden is overgebleven is gewoon een money making machine ook al zijn er nog genuine rappers (zoals je ook stelt). Toch domineren de geld zoekers het vak lijkt mij. Dat je stelt dat blanke en zwarte rappers dichterbij elkaar komen ligt volgens mij aan het feit dat deze vertegenwoordigers in het zelfde scheutje zitten. Eminem bijvoorbeeld had een roerige jeugd met een vader die ervandoor ging, een oom die overleed, en school na school van pesterijen. Al is dit niet te vergelijken met geschiedenissen van zwarte benadeling in de maatschappij kan men wel degelijk zien dat Eminem ook behandeld werd als outcast en dus komt hiervoor op. Ze treffen elkaar in leed. Je ziet ook dat velen van de blanke rappers uit een achterstandsverleden komen (armoede, trailerparks etc etc); in de steek gelaten door de maatschappij. Dat er ruimte is gekomen voor deze mensen in de hiphop vak is niet zo gek. Allebei treffen een benadeelde jeugd/opbrenging in de maatschappij en dus kunnen ze elkaar begrijpen in hun hiphop teksten.
yvonne 12:16 pm on November 1, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hallo allemaal,
Graag breng ik een YouTube-filmpje in deze discussie van bell hooks over rap als tegengeluid:
http://www.youtube.com/watch?v=Xtoanes_L_g
belle geeft een ander beeld dan een van verbroedering, maar spreekt zelfs over kolonialisatie (hoezo assimilatie?). Zij gaat in haar betoog in op de rol van blanken en rap en betrekt hierin termen als materialisme, kapitalisme en authenticiteit, de laatste is volgens haar behoorlijk uitgehold. Voorts ligt er een groot probleem van het ‘object’ zijn van zwarte vrouwen in de rapvideo’s. Daar kun je niet zomaar overheen stappen. Uiteraard bestaat er meer dan de rapvideo’s, dat besef ik mij heel goed. Toch ben ik benieuwd wat jullie van bell hooks’ kijk op een en ander vinden.
nikkidekker 10:54 pm on November 3, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hee Yvonne,
ik ben echt heel benieuwd naar je filmpje (want bell hooks met hip hop, does it get any better?) maar hij wil maar niet laden bij mij! Hebben meer mensen dit probleem?
yvonne 11:30 pm on November 3, 2010 Permalink | Log in to Reply
Hoi Nikki,
jammer dat het niet lukt, maar goed dat je even vraagt!
De titel van de video is;
bell hooks Pt 8 cultural criticism (rap music)
Als je op YouTube op ‘bell hooks’ zoekt, moet het met deze titel snel kunnen vinden.
Rowan 2:29 pm on November 1, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik vraag me af in hoeverre de hiphoppers worden geaccepteerd als ze zich niet aan de stijl van hiphop houden. Naar mijn mening heeft hiphop een bepaalde stempel gekregen, zoals het uiten van je gevoelens, kritiek geven op de samenleving. Daarnaast hoort breakdancen, graffiti en grillz erbij. Wat als je als hiphopper nou hiphop maakt, maar daarnaast niet hiphop als levensstijl hebt. Wordt je dan nog steeds geaccepteerd? Kan door middel van de vervaging van de grenzen (dat ook blanken worden toegelaten tot deze vorm van cultuur) iedereen worden toegelaten? Of moet je alsnog aan bepaalde “eisen” voldoen?
Anne van der Klift 7:40 pm on November 1, 2010 Permalink | Log in to Reply
Zoiets kwam ook in mij op bij het lezen van de reacties. Zoals hierboven ook gezegd: het draait (of draaide?) bij hiphop ook vooral om de echtheid, die uit het leven van de rapper moest komen. En ik denk daarom dat Eminem misschien niet direct werd geaccepteerd om zijn talent, zoals gesuggereerd, maar juist om de problemen in zijn leven, dat duidelijk niet van een leien dakje is gelopen. Hij was streetwise. Maarrrr nu moet ik mezelf ook wel in de rede vallen: wellicht kwam dit niet direct naar buiten. Ik ken Eminem niet goed, maar ‘The Real Slim Shady’ en ‘My Name Is’ behoorden volgens mij wel tot zijn eerste hits, toch? Misschien gingen deze nog niet echt over zijn streetwiseheid.
Rowans vraag is in ieder geval een interessant beginpunt voor een discussie. Want dat is waarschijnlijk het probleem: pas als we ons aan elkaar aanpassen (dus als blanke de zwarte hiphopstijl aannemen, je als zwarte in de blanke intellectuele wereld passen zoals Cornel West beschreef), gaan we elkaar accepteren. Merels stelling dat de komst van blanke hiphoppers de hiphopstijl in zijn geheel heeft beïnvloed (wat dus bij West zou betekenen dat het je als zwarte begeven in de intellectuele wereld, die wereld ook kan beïnvloeden), staat hier tegenover. Wie heeft er gelijk?
margareth 8:43 am on November 3, 2010 Permalink | Log in to Reply
Misschien zou er niet zozeer moeten worden gekeken naar hoe de ‘zwarte’ gemeenschap ‘aangesproken’ moet worden maar meer hoe we de blanke – aanspreken. En met aanspreken bedoel ik dan bewust laten worden. Hoe laten we hen zien dat het niet uitmaakt tot welk ras je behoort, welke kleur je hebt maar dat je dient te kijken naar het individu ipv naar het ras? Kunst in de vorm van Hip hop blijkt ook de blanke mens in te laten zien dat de zwarte mens ook veel te bieden heeft ondanks wat misschien de opvoeding van de blanke hem heeft verteld. De ongelijkheid ligt vooral in het verleden m.n. in de slavernij waarin de zwarte als inferieur werd gezien. Dit negatieve image is de blanke met de paplepel ingegeven en blijkt extreem hardnekkig. Om dit te doorbreken is het op kunstzinnige manier laten zien wat je kunt en denkt een middel om door te dringen en respect af te dwingen. Want met respect begint alles. Niet het geweld, de bedreiging in daad of woord moet deze schil afpellen (dit werkt vaak averechts) maar de schoonheid die in kunst heerst zou het afpelproces van deze barrière daadwerkelijk in gang kunnen zetten. D.m.v. kunst kan de mens worden aangesproken op een ander niveau. Het blijkt wel echt binnen te kunnen dringen in het pantser van vooroordelen. Wellicht een start?
khnilka 9:53 am on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Margareth, je zegt:
‘Misschien zou er niet zozeer moeten worden gekeken naar hoe de ‘zwarte’ gemeenschap ‘aangesproken’ moet worden maar meer hoe we de blanke – aanspreken. En met aanspreken bedoel ik dan bewust laten worden. Hoe laten we hen zien dat het niet uitmaakt tot welk ras je behoort, welke kleur je hebt maar dat je dient te kijken naar het individu ipv naar het ras?’
Ik denk dat wij als blanken dat wel weten en wel degelijk open staan voor de donkere bevolking als individuen. Natuurlijk niet iedereen, maar dat is iets wat altijd zo blijft. Ik heb het idee dat juist de donkere bevolking, of misschien zijn het enkele individuen, die dit niet willen. Zij willen zo krampachtig blijven vasthouden aan hun identiteit dat ze niet naar blanken kijken als individuen maar als ras. Ze maken een duidelijk onderscheid wij zijn donker, we should stick together, zij zijn blank, stick to yourself. Zo blijven de groepen ontstaan. Zouden niet beide aangesproken moeten worden op het in stand houden van de scheiding?
sverest 9:58 am on November 4, 2010 Permalink | Log in to Reply
Ik denk dat bij alle bovenstaande reacties een beetje uit het oog wordt verloren dat hiphop nog een vrij jong fenomeen is. Het is nog zoekende naar zijn grenzen, is bezig een traditie op te bouwen maar heeft dat nog lang niet voltooid en kent daardoor ook nog geen dogmatische principes. Dit betekent dat het een nog open veld is waarin een grote verscheidenheid aan mensen wordt geaccepteerd en dat kan ook verklaren waarom blanke rappers in dit veld worden geduld. Er is nog geen traditie!
De blanke intellectuele traditie is door de eeuwen heen gevormd, zoals deze nu is, met een eigen normen en waarden-systeem, eigen regels, eigen denkbeelden en eigen idealen. Het is een afgesloten veld met een heel starre houding tegenover buitenstaanders, waardoor deze niet, of maar zeer moeizaam, worden geaccepteerd.
Wat het nu zo interessant maakt, is dat hiphop voordat het überhaupt een traditie is geworden, al invloed van buitenaf en buitenstaanders heeft opgenomen in het eigen veld. Hiphop kan daardoor uitgroeien tot een zeer divers veld met een traditie die tolerant is (of iig toleranter is dan de tradities van vandaag de dag). Hiphop heeft het daardoor mijn inziens inderdaad in zijn mars om ook de maatschappij (weer) toleranter te maken. Laten we het iig hopen!
thomashvv 3:01 pm on November 5, 2010 Permalink | Log in to Reply
Even terugkomend op die echtheid, waar hierboven veelvuldig aan gerefereerd wordt: dat is een beetje een achterhaald idee. Voorbeeld: iemand als 50 Cent rapt nog steeds met even veel enthousiasme over zijn gangsterleven als tien jaar geleden, hoewel hij inmiddels miljoenen op de bank heeft staan. Dit weten zijn luisteraars, en toch vinden ze hem nog steeds boeiend genoeg om zijn muziek te kopen. Waarom? Omdat hij rapt over wat hij ooit heeft meegemaakt? Dat zou kunnen, maar lijkt me toch sterk – als je kijkt naar bijvoorbeeld Rick Ross, tegenwoordig een van de beste verkopende en meest populaire rappers ter wereld, zie je dat het toch niet zo werkt; Ross heeft zichzelf namelijk genoemd naar een beruchte drugsdealer, heeft zijn eerste albums vol gerapt over alle gevaarlijke dingen die hij heeft uitgespookt, terwijl een paar jaar geleden aan het licht kwam dat hij geen strafblad heeft, en zelfs jaren als gevangeniscipier heeft gewerkt. Binnen enkele hiphopkringen, die uitgaan van het ouderwetse idee van ‘echtheid’ gaat, werd hier schande over gesproken, maar Ross’ albumverkoop werd geen klein beetje schade toegebracht, sterker nog: die werd al gauw groter dan ooit. Kennelijk was het toch niet de echtheid waar het publiek op uit was, maar de overtuigingskracht waarmee de boodschap werd verkondigd. (Voor de (waarschijnlijk niet-aanwezige) geïnteresseerden: hier een interessant opinie-stuk over de casus Rick Ross: http://tinyurl.com/3663vxk) Dat dit geval geen uitzondering is, bewijzen artiesten als Akon en Notorious B.I.G., die zich in hun teksten ook veelvuldig hebben beroept op hun criminele activiteiten, terwijl ze amper een strafblad hadden.)
Wat zegt dit alles? Het idee dat ‘echtheid’ van cruciaal belang is binnen hiphop, klopt niet; het gaat tegenwoordig vooral om iemands overtuigingskracht, zijn manier van rappen, zijn beatkeuze, zijn partners binnen de hiphopscene misschien. Dit vind ik een goede ontwikkeling (in de begindagen van de hiphop werd er namelijk wel continu uitgegaan van een zekere echtheid); volgens mij wijst het er namelijk op dat de verschillende leefomgevingen van blank en zwart steeds minder op de voorgrond komen te staan, en zodoende dus een steeds minder significante rol gaan spelen (zoals ik in mijn essay al schreef). Dus, merel, om jouw vraag te beantwoorden: de onderlinge liefde tussen zwart en wit binnen hiphop is inderdaad niet over één nacht ijs gegaan.
Hier overigens nog een komisch filmpje over welk conflict hiphop binnen de zwarte gemeenschap kan opleveren (“what the hell are you talking about?”): http://www.youtube.com/watch?v=uehF-S5UB_g&feature=youtube_gdata_player